|
Önsöz
Yaklaşık 10 yıl önce Urbana Illinois Ortaokulunda, ilk akran arabulucuların eğitimine başladık. Bu
tarihten beş yıl sonra 1991 yılında da Akran Arabuluculuk: Okulda Çatışma Çözme (Schrumpf, Crawford ve
Usadel) kitabını yayımladık. Bu kitap basıldıktan sonra, deneyimlerimiz sonucunda, programı genişleterek
yeniden düzenledik. Bu deneyimler bilgi ve bakış açımızın önemli bir düzeyde genişlemesine olanak sağladı.
Bundan sonra, Akran Arabuluculuk, Okulda Çatışma Çözme Kitabının genişletilmiş baskısı ortaya çıktı. Aynı
zamanda, Akran Arabuluculuk Video Kasetleri; Okullarda Çatışma Çözme (Schrumpf ve Crawford, 1992)
kasetlerini de hazırladık. Bu video kasetlerinde, programla ilgili bilgi ve yöntemler tartışılmakta, akran
arabulucularının nasıl eğitildikleri, arabuluculuk sürecindeki 6 aşamanın arabulucular tarafından nasıl uygulandığı
gösterilmektedir. Video kasetlerin kullanılmasıyla ilgili öneriler programda yer almaktadır. Fakat bu programı
uygulayabilmek için video kasetler gerekmemektedir.
Illinois Çatışma Çözme Enstitüsü 1992 yılında, Amerika Birleşik Devletleri Eğitim Bakanlığı'ndan alınan
yardımlarla kuruldu. Böylece okullardaki çatışmaları çözme imkânı sağlanmış oldu. Illinois Çatışma Çözme
Enstitüsü, yaklaşık olarak 6000 öğretmene, yöneticiye, öğrenciye ve diğer okul personeline çatışma çözme
becerileri konusunda eğitim verdi. Bu eğitim hem Akran Arabuluculuk Programının okullarda uygulanabilmesine
ve geliştirilebilmesine hem de çatışma çözme yöntemlerinin yaygın olarak kullanılmasına olanak sağladı. Akran
Arabuluculuk, Çatışma Çözme Programı içinde yer alan önemli bir yöntem olduğu kabul edildi. Bu eğitimler
yaygın olarak Illinois'de yapılmakla birlikte, Kanada ve Avustralya gibi diğer ülkelerde de uygulandı.
Barışçıl çatışma çözmeye olan bu ilgi sevindiricidir. Özellikle son 5 yıl içinde okullarda Çatışma Çözme
Programı uygulamaları yaygınlaşmıştır. Amerika, Kanada ve Avustralya'daki okul programlarında Çatışma Çözme
yerine Akran Arabuluculuk ifadesi kullanılmaya başlandı ve bu ülkelerde, okullarda sıklıkla kullanılan önemli bir
yöntem oldu. Okullarda çatışma çözme programlarına olan bu ilginin nedeni, gençlik dönemlerindeki şiddet
olaylarında görülen artmadır. Şiddeti önleme programları ve güvenlik, okulların çok önemli bir parçası haline
gelmiştir. Hukuksal endişeler, okulları yeni bir çıkış yolu aramaya zorlamıştır. Bunun sonucunda sadece
okullardaki güveni hedefleyen değil, aynı zamanda eşitlik konularını da içeren yeni politikalar gelişmiştir.
Örneğin, bireysel farklılıklara saygıyı sağlamak amacıyla, okullar bu rahatsızlığı önleyici politikalar geliştirmeye
başladılar. Çatışma Çözme Programları uygulanmaya başladıktan sonra, programın olumlu etkileriyle ilgili
sonuçlar alınmaya başlamıştır.
Yenilenmiş, genişletilmiş, gözden geçirilmiş ve farklı materyallerle destektenmiş olan bu baskıda, 5 yıl
boyunca okullarda çatışma çözme, özellikle akran arabuluculuk konusunda öğrendiklerimizi sizlerle paylaşıyoruz.
Aşağıda yer alan ifadeler bizim yeni bilgilerimizi özetlemektedir.
Öncelikle, Akran Arabuluculuk programları işe yaramaktadır! Akran arabuluculuk programlarını
uygulayan okullar çoğunlukla başarılı sonuçlar elde etmektedirler. Az sayıdaki okulda program başarılı
olmamıştır. Akran arabuluculuğu uygulamalarıyla ilgili çoğu raporda, bu programın devamsızlıklarda, kavgalarda,
sözel saldırılarda, mal kavgalarında azalmalara yol açtığından, bunların yanı sıra okulun atmosferi üzerinde de
olumlu bir etki yarattığından söz edilmektedir.
Akran Arabuluculuk, okullardaki kapsamlı çatışma çözme programlarının sadece bir parçasıdır.
Kapsamlı bir program, okulun bütün öğrencilerine ve personeline çatışma çözmede kullanılacak problem çözme
yöntemlerinin eğitimini, çatışma çözme eğitimini okul programlarının ve günlük ders etkinliklerinin arasına
koymayı, okulun politikalarını birleştirmeyi, özellikle davranış yönetimi ile sorumlu davranışları geliştirmeyi ve
okuldaki işbirliğini artırmak için ilgili konularda eğitim vermeyi kapsamaktadır. Neden sadece 30 öğrenciyi
arabuluculuk becerileri konusunda eğitelim? Eğer daha fazla sayıdaki öğrenciye ve öğretmene çatışma
çözümündeki problem çözme yöntemlerini, müzakere, arabuluculuk ve grupla sorun çözmeyi öğretirsek, bunun
okula etkileri de daha fazla olacaktır. Bizim programımız Barışçıl Okullar yaratmaktadır: Çatışma Çözme
Öğretimi İle İlgili Kapsamlı Bir Program (Bodine, Crawford ve Schrumpf, 1994) okullardaki kapsamlı çatışma
çözme programlarına bir örnektir.
Akran arabuluculuğu, kapsamlı çatışma çözme programı uygulamalarının sadece bir parçası olmasına
rağmen, okullarda özellikle ilköğretim II. kademelerinde uygulanabilecek önemli bir başlangıç
noktasıdır. Okullar kapsamlı bir çatışma çözme programı geliştirmeye başlamış olsalar bile, bu programa akran
arabuluculuğunu da eklemelidirler. Okulun, çatışma çözme eğitimi verme çabasının akran arabuluculuk ile
birlikte sonuçsuz kalmayacağı açıktır.
Akran arabuluculuk programı yönetimin ve öğretmenlerin zaman ve kaynaklarına ihtiyaç
duymaktadır. Program güçlü bir şekilde başlayıp sonra yok olabilir. Bu nedenle her yıl düzenli olarak programın
yenilenmesi ve güncelleştirilmesi sağlanmalıdır. Okulun desteği ve duyarlılığı sürekli olmadığında akran
arabuluculuk programı yok olur. Bu nedenle program sürekli genişletilmeli ve desteklenmelidir. Öğrenci
arabulucularla birlikte tüm okul personeli ve öğrenciler programı yaymakla ve programın ayakta kalmasına katkıda
bulunmalıdır.
Akran arabuluculuk eğitimi başlangıçta üst düzeyde bir çaba gerektirir. Başlangıç veya temel eğitimin
ötesinde kaliteli eğitim için hazırlık çalışmaları yapılmalıdır. Akran arabuluculuk programı liderlik eğitimi
veya arkadaşına yardım programının bir parçası olabilir. Bu eğitimlerin akran arabuluculuğa da uygun olması
gerekir. Eğer bu programlar uygun değilse, periyodik olarak yoğun eğitim programları düzenlemeli, öğrenci
arabulucuları bir araya getirmek için hazırlıklar yapılmalıdır. Bu eğitimler, programın uygulanmasını
kolaylaştırmak için ileri arabuluculuk becerilerinin geliştirilmesini içermelidir. Bu eğitimler sırasında
arabulucular, temel eğitimlerinde öğrendikleri davranışları ve arabuluculuk uygularken öğrendikleri
deneyimlerini grupla paylaşabilmelidirler.
Akran arabuluculuk özellikle kültürel ve sosyal farklılıkları içeren tartışmalar ve anlaşmazlıklar için
uygundur. Anlaşmazlıklar, kavga, isim takma, tehdit etme, dedikodular veya eşyalarla ilgili ortaya çıkabilir. Bu
çatışmalar genellikle ırk, sınıf, cinsiyet veya cinsel yönelimlerle ilgili olmaktadır. Bu nedenle kültürler arası
farklılıkları anlayabilme ve bu farklılıklarla ilgili eğitim bu programın temel bir parçası olmalıdır.
Akran arabuluculuk tepki olarak önerilen bir yöntem değildir. Akran arabulucular okullardaki olası
şiddet durumlarına karşı ya da bu tür durumlarda yapacakları konusunda eğitilmemektedirler. Çatışma çözme
programları ve disiplin programları arasında kesin ayırımlar yapılmalıdır. Arabuluculuk; kişisel, kişiler arası veya
grup içinde karşılaşılan çatışmalarda öğrencilerin kendine zarar veren ve şiddet içeren davranışlarına alternatifler
geliştirmelerine yardım eden koruyucu ve önleyici bir yoldur. Taraflar anlaşmazlıkların büyümesini önlemek için
arabuluculuk yardımı ile yeni davranışlar planlamazlarsa ve diğer önlemler alınmazsa, anlaşmazlıklar
büyüdükten sonra bir şeyler yapmak pek mümkün değildir. Barışı yaygınlaştırmak ve şiddeti engelleyebilmek
için, arabuluculuğun yanında, okulda başka programların da uygulanması önerilmektedir. Çatışmalar büyümeden
arabuluculuğu seçmek büyük ölçüde öğrencilerin barışı kabul etmelerine bağlıdır.
Akran arabuluculuğun sıklıkla kullanılmasının nedeni, öğrencilerin çatışmalarında karşılıklı
konuşmayı (müzakereyi) öğrenmemiş olmalarıdır. Müzakere becerisi herkese gerekli olan bir yaşam becerisi
olmasından dolayı, okuldaki her personele bu becerilerin öğretilmesi oldukça mantıklı görünmektedir. Eğer
anlaşmalar bozulursa arabuluculuk süreci kullanılabilir. Bunun yanında, bazı anlaşmazlıklar da arabuluculuk
müzakereden daha akıllıca bir seçim olabilmektedir.
Akran arabuluculuk programları şiddeti önlemede, ev ve okul arasında mükemmel bir bağ
oluşturmaktadır. Arabuluculuk, ev ya da okul ortamlarının her birinde öğrenciler tarafından uygulanabilen iyi bir
araçtır. Bu ortamlardaki barışın ve güvenliğin sağlanmasında, akran arabuluculuk iyi bir adım olabilir.
Barışın gerçekçi ve ulaşılabilir bir hedef olduğuna inanıyoruz. Öğrencilerin de bu inancı benimseyebilmesi
için olumlu deneyimlerinin olması gerektiğine inanıyoruz. Okul, öğrenciler için önemli bir ortamdır. Akran
arabuluculuğun okulda barış ortamı yaratılmasına önemli katkıları olacağına inanıyoruz. Öğrencilerin barış içinde
bir arada olma, gereksinim ve isteklerini uygun bir biçimde ifade edebilme ve sorumlu bir biçimde kendilerini
sınırlama becerilerini kazanma hakları vardır.
Gözden geçirilmiş, genişletilmiş ve güncelleştirilmiş olan bu programda; ilköğretim ikinci kademe, lise ve
üniversite öğrencilerinin okul ile ilgili sorunlarında akran arabuluculuk programını nasıl uygulayabileceğini,
öğrencilerin anlaşmazlıklarla yapıcı bir şekilde ilgilenebilmeleri için bu becerileri nasıl kazanabilecekleriyle ilgili
açıklamalar yer almaktadır. Ümit ediyoruz ki, öğrencilere bu becerileri öğretme sürecinde bu gençlerle birlikte
çalışan ya da yaşayan yetişkinler de bu becerileri öğrenerek barışa doğru yol almaya başlayacaklardır.
Teşekkür
Bu kitap barışçıl bir yaklaşımla, öğrencilerin topluma faydalı bireyler olarak katılabilmeleri için gerekli olan
çevresel koşulların yaratılmasında, eğitimcilere düşen sorumluluklara dikkat çekmektedir. Anlaşmazlıkların
çözümünde uzmanların ve meslektaşlarımızın deneyimlerinden, çalışmalarımızı zenginleştiren önemli şeyler
öğrendik. Bize farklı görüşleri ile farklı bakış açıları sağlayan, eleştiren ve dostlukları ile destekleyen Judy Filner,
Pamela Moore, Annette Townley ve William Kreidler'e içtenlikle teşekkür ederiz.
Ayrıca Illinois Bar Derneği'ndeki çalışmalarımızda gösterdikleri destek ve çabalarından dolayı Dennis
Rendlemen, Donna Schechter ve Cheryl Niro'ya; Avusturalyadaki çalışmalarımıza rehberlik eden Judy
Hatswell, Jenny Fielding ve Joy Nielsen'e; Martha'nın üzüm bağında konaklamamızı sağlayan, zamanlarını ve
deneyimlerini bizimle paylaşan Roger Fisher ve Bruce Patton'a ve Amerika Birleşik Devletleri'nde Adalet
Bakanlığı'nın Çocuk Mahkemeleri ve Çocuk Suçlarını Önleme Bölümü'nden Shay Bilchick, Donni Leboeuf ve
Robin Delany-Shabazz'a, problem çözme becerilerimizi kullanmamızı sağladıkları ve eleştirileriyle bakış açımızı
genişlettikleri için şükranlarımızı sunarız.
Özellikle Washington Seattle Üniversitesi'nden Golie Jansen'a, farklılıklar ve sosyal haklar konusundaki
bilgilerini bizimle paylaştığı için ve 4. Bölüm'deki farklılıklar ve problem çözme ile ilgili konulara katkılarından
dolayı teşekkür ediyoruz. Ayrıca Urbana Illinois Okullar Bölgesi'nden Chu Usadel'e Ortak Zemin Programı'nı
geliştirdiği için ve Ek C'deki Örnek Olay'ı yazdığı için teşekkür ediyoruz. Akran Arabuluculuk kitabının önemini
anlayarak gözden geçirilmiş baskısını yayımlayan Research Yayınevi müdürü Ann Wendel'e minnettarlığımızı
belirtiyoruz.
Özellikle arabuluculukla ilgili çalışmamızı sağlayan, bize akıl hocalığı yapan, gerçek dostluğunu gösteren
meslektaşlarımızdan Mike Kotner'a, bizim görüşlerimizi kendi konularıyla açık, nükteli bir şekilde birleştiren
Topper Steinman'a ve bize ilham kaynağı olan, gerçeklik terapisi ve uyumlu çalışmasıyla Vernessa Gipson'a
teşekkür etmek istiyoruz.
Çeviri ve Uyarlama İçin Önsöz
Toplumumuzda şiddet içeren davranışların hızla arttığını gözlüyoruz. Oysa ki hepimiz daha barışçıl bir çevrede
yaşamak istiyoruz. Bunu sağlamak elimizde. Diğer davranışları öğrendiğimiz gibi barışçıl davranışları da
öğrenebiliriz. Eğitimin amacı ise bireylerin istendik davranışları planlı olarak geliştirmek ya da değiştirmektir.
Öyleyse bu davranışları çocuk ve gençlerimize kazandırabileceğimiz en iyi yer okullardır.
Yaklaşık 15 yıl önce Umut Vakfı tarafından düzenlenen ilk arabuluculuk seminerine katıldığım zaman, bu
yöntemin Türkiyedeki çocuklar, gençler ve yetişkinler için oldukça yararlı olacağını düşündüm. Hem öğrenmesi
eğlenceliydi ve kısa sürüyordu hem okullarda ve işyerlerinde kolaylıkla uygulanabilecek hem de bizim
kültürümüze çok yakın bir yöntemdi. Yaklaşık 6 yıl önce Akran Arabuluculuk: Okullarda Çatışma Çözme
(Schrumpf, Craw-ford ve Usadel) kitabını okuduktan sonra bu kitabı çevirmeye karar verdim. Ancak bu arada
kitabın düzeltilmiş yeni basımı çıktığından, bu ikinci düzeltilmiş basımı arkadaşım Dilek Karaduman ile birlikte
çevirdik. Yenilenmiş, genişletilmiş, gözden geçirilmiş ve farklı materyallerle desteklenmiş olan bu orijinal
basımda, akran arabuluculuk programı yurtdışındaki okullarda uygulanmış, geliştirilmiş farklı etkinliklerle
zenginleştirilmişti. Ancak bu programdan Türk gençlerinin de yararlanabilmesi için, programda yer alan kültürel
öğeleri Türkiye koşullarına uyarladım ve etkinliklerde yer alan isimleri de Türk isimleri ile değiştirdim.
Programda Schrumpf ve Crawford (1992) tarafından hazırlanan Akran Arabuluculuk Video Kasetlerinin
kullanılması zorunlu değildir. Bu kasetler henüz Türkçeleştirilmediğinden, ancak yabancı dille eğitim yapan
okullarda istenirse kullanılabilir.
Bu program ilköğretim ikinci kademe, lise ve üniversite öğrencilerinin okulla ilgili yaşadıkları çatışmaların
çözümünde kullanılabilir. Akran arabuluculuk eğitimi alan gençlerin ve yetişkinlerin öğrendikleri bu becerileri
aile ve diğer ilişkilerinde de kullanacaklarını ve bu becerilerin bir dalga gibi çevreye ve tüm topluma yayılarak
daha barışçıl bir dünyada yaşamamıza katkıda bulunacağını umuyorum.
Akran Arabuluculuk Programı'na (barışa) verdiği önem ve programın Türkçe yayınlanmasındaki
çabalarından dolayı İmge Kitabevi Yayınlarına da sonsuz teşekkürlerimi sunarım.
Dr. F. Gül Akbalık
|