Yararcılık ve Pragmatizm, Frederick Copleston

Kitap Hakında

Yorumlar

Yazarla Tanışma

Ürün Ayrıntısı

Yayinevi: İdea Yayınevi

Dizi: Felsefe Tarihi Dizisi

Baskı Tarih: 2000

Sayfa: 160

İndirim: %20

Boyut: 11cm x 19cm

Hamur: Ciltsiz

Etiket: 14,00 TL

NetKitap Ederi: 11,20 TL

Arka Kapak

Yararcılık olarak bilinen dünya görüşü Fransız Aydınlanmasının ve İngiliz Görgücülüğünün özdekçi düşüncelerinin ahlak ve törellik alanında uygulanışıdır. Yararcılığın temel varsayımı insan doğasında haz ve acının belirleyiciliği ve evrensel bencilliktir. Birey davranışında özgür değil ama tutkularının kölesidir. Ahlak felsefesi ya da törebilim buna göre Bentham tarafından insanların eylemlerini çıkarları söz konusu olanlar payına olanaklı en büyük mutluluk niceliğini üretmeye yönlendirme sanatı olarak tanımlanır.
İnsanın tüm düşüncesini ve davranışını fiziksel terimlerde açıklayan bu kuramda a priori doğal hak kavramı ya da evrensel insan hakları kavramı yalnızca bir aldatmaca, bir uydurma olarak görülür. Duyusal dürtüleriyle davranan birey yalnızca kendi çıkarını arar, bencildir. Böyle bireylerden oluşan bir toplumun her üyesi atomik, yalıtılmış bir kendiliktir. Böyle bireylerin aralarındaki biricik ilişki biçimi zorunlu çıkar ilişkisidir ve ortaya çıkması kaçınılmaz olan çıkar çatışmalarında kazanan yan güçlü olan yandır. Bu bireylerden oluşan toplumun dağılmamak için, yokolmamak için doğal olarak bir düzenleme ve denetime gereksinimi vardır. Ama bu durumda kurumsallaşan yasa, yani devlet evrensel istencin anlatımı olmak yerine güçlünün istencinin dayatılması olacaktır. Nitekim modern tarihte mülksüzler, azınlıklar ve kadınlar politik süreçten dışlanmış ve söz hakkı güçlünün olmuştur. Bu yolda belirlenen yasanın üzerinde bir doğal yasa (insan hakları) yoktur. İnsanların yalnızca insan olmalarından gelen geri alınamaz evrensel haklarının olduğunu doğrulayabilmek için, herşeyden önce insanda içgüdüsel dürtülerin ötesinde duygu ve düşünce yetilerinin olduğunun, insanların çıkarsızca sevgi duyabildiklerinin, iyi ve kötüyü çıkarsızca ayırdedebilecek bir duyunç taşıdıklarının doğrulanması gerekir. Oysa iyiyi yararlı olana, ve yararlı olanı haz verici olana eşitleyen yararcılık ve pragmatizm için çıkarları söz konusu olan insanlar payına en büyük sayının en büyük mutluluğuna ulaşmanın her yolu geçerlidirbu yol kendinde ne denli eğri, ne denli kötü olursa olsun.

Bu çözümlemeden yola çıkıldığında, düşünce haz ve acının hizmetinde olmalıdır, ve görevi toplumsal yapıyı daha düzenli, daha tahmin edilebilir ve gerektiğinde daha kolay denetlenebilir kılmak için kimi düzeltmeler sağlayabilmektir. Bu pragmatik düşünce yapısı içersinde kapitalizmin daha pürüzsüz işlemesi için gereken ince ayarlar yapılabilir, bir laissez faire politikasının önündeki duyunç engelleri çürütülebilir. Kendileri East India Companynin üst düzey memurları olan yararcılardan gelen felsefi destekle, Avrupa insanlığın yararı için sömürgeciliği, insanlığın ilerlemesi için köleciliği savunabilir ve uygulayabilir, ve yüreğinde en ufak bir kuşku taşımaksızın kendi haklılığı için derin bir inanç duyabilirdi.

İçindekiler
BÖLÜM I
YARARCI DEVİM (1)

1. Giriş Notları
2. Benthamın Yaşamı ve Yazıları
3. Benthamizmin İlkeleri ve kimi eleştirel yorumlar
4. James Millin Yaşamı ve Yazıları
5. Başkacıllık ve Çağrışımcı Ruhbilim, Millin Mackintosha karşı polemiği
6. Anlık Üzerine James Mill
7. Benthamit Ekonomi üzerine Yorumlar

BÖLÜM II
YARARCI DEVİM (II)

1. J. S. Millin Yaşamı ve Yazıları
2. Millin Yararcı Törebilimi Geliştirmesi
3. Yurttaş Özgürlüğü ve Hükümet Üzerine Mill
4. Ruhbilimsel Özgürlük

BÖLÜM III
J. S. MILL: MANTIK VE GÖRGÜCÜLÜK

1. Giriş Notları
2. Olgusal ve Sözel Adlar ve Önermeler
3. Matematiğin Doğası
4. Tasımlı Uslamlama
5. Tümevarım ve Doğanın biçimdeşliği ilkesi
6. Nedensellik Yasası
7. Deneysel İnceleme ve Tündengelim
8. Ahlak Bilimlerinde Yöntem
9. Duyumların Kalıcı Bir Olanağı Olarak Özdek
10. Anlık Çözümlemesi ve Solipsizm Hortlağı
11. Din ve Doğal Tanrıbilim Üzerine Mill

BÖLÜM IV
GÖRGÜCÜLER, BİLİNEMEZCİLER, OLGUCULAR

1. Alexander Bain ve Çağrışımcı Ruhbilim
2. Yararcılık Üzerine Bain
3. Henry Sidgwickin Yararcılık ve Sezgiciliği Birleştirmesi
4. Charles Darwin ve Evrim Felsefesi
5. T. H. Huxley; Evrim, Törellik ve Bilinemezcilik
6. Bilimsel Özdekçilik ve Bilinemezcilik; John Tyndall ve Leslie Stephen
7. G. J. Romanes ve Din
8. Olguculuk; Comtist Kümeler, G. H. Lewes, W. K. Clifford, K. Pearson
9. B. Kidd; Kapanış Sözleri

BÖLÜM V
HERBERT SPENCERIN FELSEFESİ
1. Yaşam ve yazılar
2. Felsefenin Doğası ve Temel Kavramları ve İlkeleri
3. Genel Evrim Yasası: Evrim ve Çözülmenin Almaşıklığı
4. Toplumbilim ve Politika
5. Göreli ve Saltık Törebilim
6. Dinde ve Bilimde Bilinemeyen Öğe [Unknowable]
7. Son Yorumlar

KISA BİR KAYNAKÇA
NOTLAR
SÖZLÜK
DİZİN

Parça
BÖLÜM I
YARARCI DEVİM (1)

1. Giriş Notları

DAVID HUMEUN klasik İngiliz görgücülüğünün doruğunu temsil eden felsefesi Thomas Reid ve izleyicileri payına diri bir tepki uyandırdı.1 Gerçekten de, Üniversiteler söz konusu olduğu ölçüde ondokuzuncu yüzyılın ilk onyıllarında İskoç Okulu denilen akım biricik yaşayan ve güçlü düşünce devimiydi. Daha ötesi, gerçi bu arada kimi ciddi saldırılara uğramış ve ilk dinçliğini yitirmiş olsa da, Üniversitelerdeki yeri sonunda görgücülük tarafından olmaktan çok idealizm tarafından alındı. Bununla birlikte, Reidin Hume üzerine saldırısıyla görgücülüğün ölümcül bir duruma düştüğünü, ve J. S. Mill tarafından yeniden yaşama döndürülünceye dek bu konumda kaldığını sanmak büyük bir yanılgı olacaktır. Felsefe Üniversitelere sınırlı değildir. Humeun kendisinin hiçbir zaman akademik bir kürsüsü olmadı, gerçi bunun onun payına çaba yoksunluğundan kaynaklanmadığını itiraf etmek gerekse de. Ve görgücülük, Reid ve izleyicilerinin saldırısına karşın yaşamını sürdürdü, gerçi önde gelen temsilcileri üniversite profesörleri ya da eğiticileri olmasa da.

Yararcı devim olarak bilinen ondokuzuncu-yüzyıl görgücülüğünün ilk evresinin Benthamla başladığı söylenebilir. Ama etkisinin kendisini o zaman duyurması ölçüsünde doğal olarak onu ondokuzuncu yüzyılın erken döneminin bir felsefecisi olarak düşünme eğiliminde olmamıza karşın, Humeun ölümünden yirmi-sekiz yıl önce, 1748de doğdu. Ve çalışmalarından bir bölümü onsekizinci yüzyılın son üç onyılında yayımlandı. Bu yüzden, eğer onsekizinci yüzyıl görgücülüğü ile ondokuzuncununki arasında göze çarpar bir süreklilik öğesi bulursak bu şaşırtıcı birşey değildir. Örneğin Humeun uyguladığı indirgemeci çözümleme yöntemi, yani bütünün parçalarına, karmaşığın yalın ya da ilkel öğelerine indirgenmesi, Betham tarafından sürdürüldü. Bu James Millin felsefesinde görülebileceği gibi kendinin fenomenalistik bir çözümlemesini getirdi. Ve ansal yaşamın yalın olduğu ileri sürülen öğelerinden yeniden kuruluşunda çağrışımcı ruhbilim den yararlanıldı. Bu ruhbilim, Humeun düşüncelerin çağrışımı ilkelerini kullanmasını bir yana bıraksak bile, onsekizinci yüzyılda örneğin David Hartley2 tarafından geliştirilmişti. Gene Hükümet Üzerine Parçanın [Fragment on Government] ilk bölümünde Bentham, İnsan Doğası Üzerine İncelemede Humeun bir toplumsal sözleşme ya da bağıt kurgusunu nasıl yıktığını ve nasıl tüm erdemin yararlık üzerine dayandığını gösterdiğini gördüğünde kafasında çakan ışık için Humea olan borcunu açıkça belirtti. Kuşkusuz, Bentham aynı zamanda Fransız Aydınlanmasının düşüncesi ve özellikle Helvétiusunki3 tarafından da etkilenmişti. Ama bu hem yöntem hem de kuram bakımından Büyük Britanyada onsekizinci ve ondokuzuncu yüzyıllardaki görgücü devimler arasında dikkate değer bir süreklilik öğesi olduğu olgusunu değiştirmez.

Ama bir kez süreklilik öğesi ayrımsandığında dikkat vurgudaki önemli ayrıma çekilmelidir. En azından geleneksel olarak temsil edildiği biçimiyle İngiliz görgücülüğü başat olarak insan bilgisinin doğası, erimi ve sınırlarıyla ilgiliyken, yararcı devimin bakış açısı ise özsel olarak kılgısaldı, ve yasal, cezasal ve politik reforma yönelikti. Klasik görgücülükte bilgi kuramının rolü üzerine vurgunun aşırıya götürülebileceği doğrudur. Örneğin Hume bir insan doğası biliminin gelişimiyle ilgileniyordu. Ve birincil olarak bir ahlak felsefecisi olduğu ileri sürülebilir, ve gerçekten de ileri sürülmüştür.4 Ama Humeun başlıca amacı ahlaksal yaşamı ve ahlaksal yargıyı anlamak iken, Benthamın ana kaygısı herkesce kabul edilen ahlaksal düşünceleri ve yasal ve politik kurumları, onları iyileştirmeyi gözönünde bulundurarak yargılamak için ölçüt sağlamaktı. Belki de Marxın ünlü önesürümünü buraya uygulayabilir ve Hume birincil olarak dünyayı anlamakla ilgilenirken Benthamın birincil olarak onu değiştirmekle ilgilendiğini söyleyebiliriz.

Bu iki insandan gerçekten de çok daha büyük felsefeci olanı Humedu. Ama Benthamın kendi buluşu olmayan belli düşünceleri yakalama, onları geliştirme ve toplumsal reform için bir silah ya da araç kalıbına dökme yeteneği vardı. Dar bir anlamda Benthanizm, ve genelde yararcılık, geleneğin ağırlığına karşı ve şimdi sıklıkla Kodomanlar [Establishment] olarak adlandırılan şeyin kazanılmış çıkarlarına karşı orta sınıftaki liberal ve köktenci öğelerin tutumunu açıklıyordu. Fransız devrimi ile ilişkilendirilen aşırılıklar İngilterede güçlü bir tepki uyandırdı. Bu tepki Edmund Burke in (1729-1797) vurguyu toplumsal dinginlik ve gelenek üzerine getiren düşüncelerinde dikkate değer bir anlatım buldu. Ama en azından Napolyon Savaşlarından sonra köktenci reform devimi etkisini daha kolay duyurabilmeyi başardı. Ve bu devimde yararcılık yadsınamayacak bir tarihsel önem taşır. Bir ahlak felsefesi olarak irdelendiğinde aşırı yalınlaştırılmıştır ve yersiz ya da zor soruların üzerinden dokunmadan geçer. Ama aşırı yalınlaştırılmış ırasının, en azından yüzeysel bir durulukla birlikte alındığında, toplumsal ve politik alanlarda kılgısal reformaları güvenceye alma çabasında bir araç olarak kullanılmasını kolaylaştırdığı açıktır.

Ondokuzuncu yüzyıl boyunca Büyük Britanyada toplumsal felsefe birbirini izleyen pek çok evreden geçti. İlkin, Benthamın adıyla bağlanan ve daha onsekizinci yüzyılın kapanış onyıllarında onun tarafından anlatılmış olan felsefi köktencilik vardı. İkinci olarak J. S. Mill tarafından değiştirilmiş, genişletilmiş ve geliştirilmiş olarak Benthamizm geldi. Ve üçüncü olarak, ondokuzuncu yüzyılın son parçasında ortaya çıkan idealist politik felsefe bulunuyordu. Yararcılık terimi ilk iki evreyi içerir, hiç kuşkusuz üçüncüyü değil. Yararcılık toplumun gönencini amaçlıyor olsa bile bakış açısı bireyciydi; buna karşı idealist politik kuramda hem Yunan hem de Alman düşüncesinin etkisi altında öne çıkan şey örgensel bir bütünlük olarak Devlet ideası oldu.

Bu ve izleyen bölümler Benthamdan J. S. Mille dek yararcılığın gelişmesinin kapsamlı bir açıklamasına ayrılacaktır. İkincinin mantık, bilgi-kuramı ve varlık-bilim alanlarındaki kuramları sonraki bir bölümde ayrı olarak tartışılacaktır.

2. Benthamın Yaşamı ve Yazıları

Jeremy Bentham 15 Şubat 1748de doğdu. Parlak bir çocuktu ve dört yaşında Latin gramerini öğrendi. Westminster Okulu ve Oxford Üniversitesinde eğitim gördü, ama bunların ikisinde de aradığını bulamayınca babası tarafından bir Baro kariyerine hazırlandı. Ama sonunda düşünce yaşamını avukatlık yaşamına yeğledi, ve zamanının tüze biliminde, ceza yasasında ve politik kurumlarında üzerlerinde düşünülecek çok şey buldu. Sorunu yalın terimlerde koyarsak şu çizgilerde sorular soruyordu. Bu yasanın ya da şu kurumun amacı nedir? Bu amaç istenebilir mi? Eğer böyleyse, yasa ya da kurum gerçekten onun yerine getirilmesine katkıda bulunuyor mu? Kısaca, yasa ya da kurum yararlılık bakış açısından nasıl yargılanacaktır?

Yasama ve politik kurumlara uygulanışında yararlılık ölçüsü Bentham için insanların ya da toplumun üyelerinin olanaklı en büyük sayısının daha büyük mutluluğuna götürme derecesiydi. Benthamın kendisi böyle yorumlanan yararlılık ilkesini Joseph Priestley (1733-1804) tarafından yazılan Hükümet Üzerine İncelemeyi (1768) okurken bulduğunu bildirir. Priestley genel bir anlatımla herhangi bir Devletin tüm işlerinin ona göre yargılanacağı ölçünün Devletin üyelerinin çoğunluğunun mutluluğu olduğunu bildiriyordu. Ama törebilimi ele alırken Hutcheson en büyük sayının en büyük mutluluğuna götüren eylemin en iyisi olduğunu önceden bildirmişti.5 Gene suçlar ve cezalar üzerine ünlü incelemesinde (Dei delitti e delle pene, 1764) Cesare Beccaria (1738-94) olanaklı en büyük sayı arasında paylaştırılan en büyük mutluluktan söz etmişti. Humeun felsefesinde yararcı öğeler vardı ve örneğin kamu yararı türenin biricik kökenidir6 diyordu. Ve şimdiden belirtildiği gibi Benthamı güçlü biçimde etkilemiş olan Helvétius yararcı ahlak kuramı ve bunun toplumun reformuna uygulanmasında bir öncüydü. Başka bir deyişle Bentham yararlılık ilkesini keşfetmemişti: onun yaptığı bunu hem ahlakın hem de yasamanın temel ilkesi olarak belirtik biçimde ve evrensel olarak açımlamak ve uygulamaktı.

Bentham başlangıçta birincil olarak yasal ve cezasal reformla ilgilendi. Başlangıçtaki tasarlarının içine İngiliz anayasasında köktenci değişiklikler girmiyordu. Ve hiç bir zaman genel olarak demokrasinin coşkulu bir savunucusu olmadı. Yani, halkın kutsal yönetme hakkına, bir saçmalık olarak gördüğü genelde doğal haklar kuramına taşıdığından daha fazla inanç duymadı. Ama ilkin egemenlerin ve yasamacıların, amaçlarına ulaşmak için doğru araçlar konusunda ne denli kafaları karışmış ve yanılgı içinde olsalar da gerçekten ortak iyiyi aradıklarını düşünürken, zamanın gidişi içinde egemen sınıfın öz-çıkarın güdümünde olduğu kanısına vardı. Yasal, cezasal ve ekonomik reform üzerine kendi tasarlarına gösterilen ilgisizliğin ve karşıtlığın bu vargıya ulaşmasına yardımcı olduğunda kuşku yoktur. Böylece başka değişikliklerin bir öngereği olarak politik reformun savunuculuğunu yapmaya başladı. Ve sonunda tekerkin ve Lordlar kamarasının feshedilmesini, İngiltere Kilisesinin devletten ayrılmasını ve evrensel oy hakkı ve yıllık parlamentoların getirilmesini önerdi. Politik köktenciliği genelde geleneğe hiçbir saygısının olmaması olgusu tarafından kolaylaştırıldı. Burkeün İngiliz anayasası üzerine görüşünü paylaşmaktan çok uzaktı; ve tutumu gelenekten rahatsız olan ve yalnızca us egemen olabilseydi herşeyin en iyi olacağı inancını taşıyan Fransız filozoflarının7 görüşlerine çok daha yakındı. Ama başından sonuna dek demokrasinin kendine özgü kutsal bir doğası olduğu konusunda herhangi bir inanca değil ama yararlılık ilkesine başvurdu. Ne de Bentham birincil olarak insancıl düşüncelerden etkilendi. Zaman zaman Hıristiyan inançları temel alan ve zaman zaman Hıristiyanlığa hiçbir belirtik gönderme taşımayan insancılık ondokuzuncu yüzyıl boyunca Büyük Britanyadaki toplumsal reform deviminde kuşkusuz çok önemli bir rol oynadı. Ama gerçi örneğin zamanının aşırı ölçüde sert ceza yasasına karşı ve tutukevlerinin utanılacak durumuna karşı savaşımlarında Benthamın sıklıkla gerçekten insancıl duygunun da önereceği değişimleri istemiş olmasına karşın, öfkesini birincil olarak uyandıran şey ceza dizgesinin usdışılığı, amaçlarına ulaşmada ve ortak iyiye erişmedeki yetersizliği olarak gördüğü şeydi ve kuşkusuz bunda haklıydı. Bunu söylemek kuşkusuz onun insanlığa karşı duyarsız denebilecek biri olduğunu söylemek değildir. Bu, birincil olarak ceza dizgesinin kurbanlarına duyduğu şefkat tarafından değil ama dahaçok dizgenin yararsızlığı tarafından eyleme geçirildiğini söylemektir. Bir yürek ya da duygu insanı olmaktan çok bir us ya da anlayış insanıydı.

1776da Bentham kendi adını kullanmaksızın Hükümet üzerine Parçayı [Fragment on Government] yayımladı; burada ünlü avukat Sir William Blackstonea (1723-80) bir toplumsal bağdaşma ya da sözleşme kurgusu kullandığı için saldırdı. Çalışma hemen başarıya ulaşmadı, ama Benthama 1781de Lord Shelburneun ve daha sonra Temmuz 1782den Şubat 1783e dek Başbakan olan Landsowne Markisinin dostluğunu kazandırdı. Ve Shelburne aracılığıyla felsefeci başka pekçok önemli insanla karşılaştı. Aynı zamanda Shelburneun oğlunun öğretmeni olan Étienne Dumont ile dostluk kurdu. Dumont çok sayıda yazısının yayımlanmasında değer biçilmez bir yardım sağlayacaktı. Bentham seyrek olmamak üzere elyazmalarını tamamlanmadan bırakır ve başka bir konuya geçerdi. Ve yazılarından pek çoğu arkadaşlarının ve izleyicilerinin aracılığıyla yayımlandı. Zaman zaman ilk kez Fransızcada çıktılar. Örneğin 1793te yazılan Politik Ekonomi Elkitabının [Manual of Political Economy] bir bölümü 1798de Bibliothèque britanniquede çıktı; ve Dumont kendi Théorie des peines et des récompensessinde (1811) çalışmadan yararlandı. Benthamın çalışması İngilizcede ilk kez John Bowringin onun çalışmalarını düzenlediği Yapıtlarda [Works] (1838-43) yayımlandı. Benthamın Tefeciliğin Savunusu [Defence of Usury] 1787de ve önemli çalışması Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş [Introduction to the Principles of Morals and Legislation] 1789da çıktı.8 Girişin çok sayıda daha öte inceleme için bir hazırlık ve şema olması amaçlanmıştı. Böylece Benthamın Politik Taktikler Üzerine Makalesi [Essay on Political Tactics] bu şemada bir bölüme karşılık düşüyordu. Ama gerçi bu makalenin bir parçası 1789da Abbé Morelletye gönderilmiş olsa da çalışma ilk kez Dumont tarafından 1816da9, yaklaşık 1791de yazılan Anarchical Fallacies ile birlikte yayımlandı.

1791de Bentham Panopticon denilen örnek bir tutukevi şeması yayımladı. Ve böyle bir kurumun onun desteği altında kurulması amacıyla Fransız Ulusal Meclisine başvurarak işin yönetimi için ücretsiz olarak çalışmayı önerdi. Ama gerçi Benthamın Meclis tarafından izleyen yıl yurttaşlık sanı verilen yabancılardan biri olmasına karşın önerisi ilgi uyandırmadı.10 İngiliz hükümetini örnek bir tutukevi şemasını uygulamaya geçirme konusunda razı etmek için benzer çabalar başlangıçta daha başarılı olacak gibi göründüler. Ama sonunda başarısız oldular, bunun bir nedeni Kral III. Georgeun entrikalarıydı, en azından Bentham böyle olduğuna inanmayı yeğliyordu. Bununla birlikte, 1813te Parlamento felsefeciye Panopticon şemasında yaptığı harcamaları karşılamak için oldukça yüklü para verilmesini kabul etti. 1802de Dumont Traités de législation de M. Jérémie Bentham başlıklı bir çalışma yayımladı. Bunun bir bölümü Benthamın kendisinin kimilerini başlangıçta Fransızcada yazdığı yazılardan ve bir bölümü de Dumont tarafından felsefecinin düşünceleri konusunda hazırlanan bir özetten oluşuyordu. Ve çalışma Benthamın ününün yükselmesine büyük katkıda bulundu. Bu ilkin dışarda İngilterede olduğundan daha belirgindi. Ama zamanın gidişi içinde felsefecinin yıldızı kendi ülkesinde bile parlamaya başladı. 1808den başlayarak James Mill onun izleyicisi ve öğretilerinin yayıcısı oldu. Ve Bentham kendilerini Benthamizmin ilkelerine adamış bir gurup köktencinin arkatasar önderi ya da esinlendiricisi denebilecek bir konuma geldi.

Mill 1812de Benthamın yazılarından kimilerinin bir uyarlaması olarak bir Kanıt Gerekçesi Üzerine Ön Görüş [Introductory View of the Rationale of Evidence] yayımladı. Yazıların Fransızca bir uyarlaması Dumont tarafından 1823de Traité des preuves judiciaires başlığı altında yayımlandı; ve bu çalışmanın bir İngilizce çevirisi 1825te çıktı. Benthamın tüze bilimi üzerine yazılarının James Millinkinde çok daha dolu beş ciltlik bir yayımı 1827de J. S. Mill tarafından Yargı Kanıtının Gerekçesi [Rationale of Judicial Evidence] başlığı altında yayımlandı. Bentham aynı zamanda hem anayasa reformu sorularına hem de yasanın dizgesel olarak toparlanması [codification] konusuna da önem veriyordu. Kendine özgü tavrıyla, İngiliz yasasının kaotik durumu olarak gördüğü şeye dayanamıyordu. Parlamento Reformu Üzerine Sorular ve Yanıtları [Catechism of Parliamentary Reform] 1817de çıktı, gerçi 1809da yazılmış olsa da. 1817 yılı aynı zamanda Yasa Düzenlemeleri ve Kamunun Bilgilendirilmesi Üzerine Yazıların [Papers upon Codification and Public Instruction] yayımını da gördü. Bentham 1819da Açıklamalarla Köktenci Reform Tasarısı [Radical Reform Bill, with Explanations] başlıklı bir yazı ve 1823de Bir Anayasa Düzenlemesinin Kılavuz İlkelerini [Leading Principles of a Constitutional Code] yayımladı. Bu çalışmanın ilk cildi, ikinci cildin ilk bölümü ile birlikte, 1830da çıktı. R. Doane tarafından düzenlenen bütün çalışma ölümünden sonra 1841de yayımlandı. Benthamın bütün yayımlarını burada sıralamak olanaksızdır. Ama daha öte iki üç başlığın sözünü edebiliriz. Eğitim üzerine bir dizi yazı içeren Chrestomathia 1816da çıkarken, izleyen yıl James Mill Benthamın acıları ve hazları eylemi başlatıcı yaylar olarak çözümlemekle ilgilenen Eylem Yayları Tablosunu [Table of the Springs of Action]11 kendi düzenlemesiyle yayımladı. Felsefecinin Görev Ahlakı Ya Da Ahlak Bilimi [Deontology or Science of Morality] ölümünden sonra 1834te Bowring tarafından iki cilt olarak yayımlandı, ikinci cilt notlardan derlenmişti. Benthamın Yapıtlarının Bowring yayımından daha önce söz edildi.12 Felsefecinin yazılarının tam ve eleştirel bir yayımı henüz çıkmamıştır.

Bentham 6 Haziran 1832de öldü. Bedeninin bilimin yararı için incelenmesini isteyen bir vasiyet bırakmıştı. Bedeni Londrada University Collegede saklandı. Bu kolejin 1828de kurulması büyük ölçüde Benthamın kendisinin de bir üyesi olduğu bir kümenin baskısının sonucuydu. Yüksek eğitimin yararlarını varolan iki üniversitenin hizmet veremediği insanlara genişletmek üzere tasarlanmıştı. Dahası, orada henüz Oxford ve Cambridgede sürdürülmekte olan dinsel sınavlar olmayacaktı.

--------------------------------------------------------------------------------

1 Bkz. Bu Tarih,* Cilt V, s. 364-94. GERİ
2 Bkz. Bu Tarih, Cilt V, s. 191-3. GERİ
3 Bkz. Bu Tarih, Cilt V, s. 31-8. GERİ
4 Bkz. Bu Tarih, Cilt V, s. 260-3, 318-19 ve 342-3. GERİ
5 Bkz. Bu Tarih, Cilt V, s. 182. GERİ
6 An Enquiry concerning the Principles of Morals, 3, I, 145. GERİ
7 Helvétiusun yazılarının Benthamın anlığına etkisi şimdiden belirtilmiştir. dAlembert ile yazıştığını ekleyebiliriz. GERİ
8 Bu çalışma 1788de basılmıştır. GERİ
9 Bölümsel bir İngilizce metin 1791de çıktı.GERİ
10 Benthamın kafasındaki tutukluların sonradan Jacobin terörünün kurbanları olmuş olan türden olmadıkları açıktır. Yeni Fransız Meclisine dönerken şimdi sonunda bulutlanmamış usun egemenliğinin başlıyor olduğu, felsefenin kendi yerini almakta olduğu umudunu taşıyordu. GERİ
11 Çalışma oldukça erken bir dönemde yazılmıştı. GERİ

Henüz kimse kitap hakkında yorum yapmadı. İlk yorum sizden gelsin!

Yanıt:

Bilgisiniz

Adınız:

E-posta:

Bulunduğum Yer:

Frederick Copleston

Yazarın diğer kitapları

Platon Copleston Felsefe Tarihi Yunan ve Roma Felsefesi Cilt: 1 Bölüm 1b

Sartre - Modern Felsefe

Leibniz Copleston Felsefe Tarihi Çağdaş Felsefe Cilt: 4 Bölüm c

Kant: Copleston Felsefe Tarihi Çağdaş Felsefe/Cilt 6 Bölüm 2 Cilt: 6 Bölüm 2

Alman İdealizmi - Fichte, Schelling, Schleiermacher

Aydınlanma: Copleston Felsefe Tarihi Çağdaş Felsefe/Cilt 6 Bölüm 1 Cilt: 6 Bölüm 1

Ön-Sokratikler ve Sokrates

Helenistik Felsefe

Berkeley - Hume

Hegel

Hobbes-Locke

Descartes

Helenistik Felsefe

Leibniz

Aristoteles

Yazarın bütün(24) kitaplarını göster

Yaşam Öyküsü
1907-1994 yılları arasında yaşayan, aslında cizvit papazı olan ingilizyazar ve filozof. alman idealizmi, yararcılık ve pragmatizm ve 9 ciltten oluşan felsefe tarihi en önemli eserlerinden bazıları.