Zamanın Efendisi, Bülent Akyürek

Kitap Hakında

Yorumlar

Yazarla Tanışma

Ürün Ayrıntısı

Yayinevi: Gendaş Yayınları

Dizi: Roman Dizisi

Baskı Tarih: 2002

Sayfa: 160

Boyut: 13cm x 19cm

Hamur: Ciltsiz

Etiket: Baskısı yok

Arka Kapak

"...Gözyaşı insanın derinliklerinden gelen çaresizliğin ve insana has kozların sonuncusudur. Biri karşımda ağlamaya görsün, kendimi ona yardım etmekle yükümlü görür, sonunun çok kötüye varacağını tahmin ettiğim maceraların girdabına hesapsız dalardım. Cesaretim, ağlayan insana yardıma çalışırken, Tanrı'nın hep yanımda olduğunu düşünmemle iki kat artar..."

Kırılgan zaman
Mahçup dakika
ve fütursuz saniyeler...
İşte arada kalan 'an' zaman...
(Arka Kapak)

Son Eklenen Yorumlar

8 kişiden 7'si bu yorumu beğendi:

BÜLENT AKYÜREK ve ZAMANIN EFENDİSİ, 27 Nisan 2005

Gönderen: Mustafa Akyol (Ankara / Türkiye)

90'lı yıllara girerken 1969 doğumlu Bülent Akyürek, kendine has postmodern sanat akışının da dışında; farklı roman anlayışı, dili, üslubu, konuya bakışı, dinamik, sert dili sebebiyle ilk kitaplarından "Ve Tanrı Ağladı" romanıyla her kitapçıya girememiş, yıllarca mücadelesini alt raflardan vermişti.

Kitap arkalarında yazarların pipolu fotoğraflarına inat, sırtından çektirdiği fotoğrafı basılmıştı kitabına.

Sonraları Cinnetim Cennetimdir, İtin Biri, Çöldeki Penguen, Yağmur Getiren Fırtına kitaplarıyla, işini hep zorlaştırarak, yenilikler getirerek açtığı yolda, kendi çabasıyla yarattığı okuyucularının idolü olmayı başardı.

Edebiyat dünyasında genç yazarların ortaya çıkmasında büyük emekleri vardır. Yayıncılar, radyo, tv programcıları ve gazetecilerle sivri dili nedeniyle geçinemediğinden, sayısız dergi çıkararak yolunda ilerledi.

Yıllar önce şizofrenik romanlarını nasıl yazdığını ona sorduğumda, kolundaki yaraları gösterip şöyle demişti: "Her romanıma başlamadan önce, kolumu ısırıp etimden bir ağız dolusu kanı yere tükürüyor ve o ilk acının peşine düşüp yazıyorum." demişti.

1997 yılında seksen öncesine mizahi gözle baktığı siyasal ve psikolojik romanı Yağmur Getiren Fırtına toplumun her kesimini kızdırınca, Goucher sendromu çeken vücudu pes edip felç oldu. Genç yaşta ona yakın romana imza atmış çalışkan beyin, akacak mecra bulamadığından psikolojik dengesi altüst oldu.

Yıllarca perdeleri açtırmadan, kulaklarına tıkaç takarak yatalak kaldığını bir tv kanalından öğrendi okurları. Çünkü sokağın nabzını, jargonunu kitaplarına aktaran bir yazar, artık hayatın sesine, görüntüsüne felçli yatağında dayanamıyordu.

Büyük bir azimle atlattığı hastalığından topal kalarak kurtulduğunda, son romanının ilk satırı "Acelem var" diye başlıyordu.

160 sayfalık Zamanın Efendisi, genel bakışla anlatılamayacak, izah edilemeyecek bir roman olduğundan, mercek altına yatırılıp katmanlarına ayırmadan anlatılamazdı. Bu yüzden yazıya kitabın ayrıntılarına girerek başlayalım.

Yeni Bir Roman Olarak Zamanın Efendisi'nin Katmanları:

Tasvir:

Zamanın Efendisi'nde tasvirler, kahramanın sustuğu yerde romanın yapısına; kahramanın iç konuşmalarına ters düşmeden ikinci bir alt dil olarak ortaya çıkarlar.

"... Burnunun kemerini, ince parşömen kulaklarını, tırmık ellerini, parantez bacaklarını, yarısı dökük saçlarını, sol yanağının çeneye yakın kısmındaki yarasını, kalın kaşlarını, alt dudağının kalınlığını, gömlek düğmelerini zorlayan kaz göğsünü, uzun suratını, patlamış gözlerini saymazsak, komiser; boyuyla, kilosuyla normal bir insandı." (Sayfa 55)

Bir yandan tarafsız bir kamera gibi bakarken, diğer yandan ironik bir dedikodunun, adam karalamanın, göstermek istediklerini göstermenin sinsi ajanlığının resmidir tasvirler.

"... boğazın iki ayrı yakasında iki ayrı semt iltihaplanmış bademcik gibi patlama anını bekliyor." (Sayfa 76)

Buradaki tasvirde problem yaşadığı karakol ve yayınevinin binası da vardır. Her iki mekan da mikrop kaptığı, derdini anlatamadığı, ateşinin yükseldiği, sesinin kısıldığı, boğulur gibi olduğu yerlerdir. Bu aforizmik tasvirle bir ton laf kalabalığından kurtulmayı becermiştir yazar.

"... Apartmanın merdivenlerinde hamamböceği görsem, benim mi, değil mi, hemen anlardım, benimkiler ince zayıf ve sırtlarının mobilyası mattı..." (Sayfa 79)

Bu örnekte de yoksulluğunu en kısa, en çarpıcı biçimde dile getirir.

Bazı yerlerde tasvirlerle benzetmeler iç içe girerek daha karmaşık bir anlatım tekniği sergiler Bülent Akyürek:

"... Annemin sağa sola el bezi, lif, tentene örerek topladığı paralarla alınan gözlüğüm, hiç tanımadığım bir insanın yumruğuyla paramparça olup asfalta yayılmıştı. Tüm köklerimi yitirdiğimi hissettim o an..." (Sayfa 21)

Bir geleneğin, geçmişin, emeğin ürünü olan gözlüğü modernizmin asfaltında paramparça olup onu körleştirmiştir.

Zamanın Efendisi'ndeki kapılar bölümünde doruğa ulaşıyor yazar. Artık kapısını anlattığı adamın kim olacağını anlıyor gibi olup göstergebilim açısından deha noktasına ulaştığının şahitliğini yapıp, romanı alttan ve derinden akan gizli, asıl dilinden okumaya başlıyorsunuz. Bu dil iç monologların, tasvirlerin, betimlemelerin, benzetmelerin, mecazların, diyalogların dibinden akan, yazarla kardeşlik kurduğunuz, sizi ona bağlayan, fanatikleştiren eşi bulunmaz bir dildir. Bu dile kapılıp peşinde sürüklendiğinizde Bülent Akyürek, romanlarıyla sizi kendi rengine boyayıp askeri yapıyor. Çok özellikleri olan bir yazarın kuşatması altında gönüllü esirler oluyorsunuz...

Nesnelerin Kullanımı:

Her nesnenin ruhu vardır Zamanın Efendisi'nde. Patronun büyük, hırsız, acımasız elindeki zarif kadeh kendisi gibi ince, zarif, duygulu çırpınan, ortama zorla düşürülmüş kadını simgeler. Zaten bu duygularla romanın ilerleyen bölümlerinde yazar, o kadehi adamın elinden kapıp kurtaracaktır.

Patronun sigarasından çıkan duman halka olup kahramanın başının üstünde durur. Sermayeye karşı direndiği bu büroda başının üstündeki hare kendisini azizleştirir ama bunu gören kendisinden başkası değildir. Nesnelerin, eşyaların eğilip bükülmesi, herkese görünmediği gibi görünmesi kahramanın (ya da kahramanların) paranoid, şizofren yapısının ipuçları olan halisünasyonlardır.

Kitaptaki tek dişi kalmış tarakla da kendisini düzenleyen, tarayan nesnenin bittiğini, artık savaş zamanı geldiğini söylemek istediğinden olsa gerek, tarağı silah gibi şoförün kafasına dayayıp taksi kaçırır. Yıllarca kendisini düzenlemekten dişleri kırılmış tarak şimdi, başkasının başına beladır ve sosyal ödeşmenin en belirgin nesnesi olmuştur.

Benzetmeler:

Sayısız can alıcı benzetmeyi bu yazıda anlatabilmenin imkanı yok ama 13 katlı apartmanın çatısında çırılçıplak, sırtında şeker çuvalından pelerin olduğu halde, kendisini Süpermen'e benzettiği kısımla emperyalizm, kapitalizm kuşatması altında komikleşen, soytarıya dönen, gülünç ve abes ülkesini; geçmiş, yakın ve şimdiki tarihiyle dalgasını geçmektedir. Şeker çuvalı, yani Süpermen'in pelerini havalansın diye rüzgarın estiği yere döner sürekli. Yönünü, değerlerini, kendisini geleceğe taşıyan fırtınalarını kaybetmiş bir ülkenin, yenilmiş bireyi olarak, batıdan gelen rüzgara bırakmıştır kendisini. Batının uğursuzluğunu da yine çok zekice oturduğu apartmanın (yani ülkesinin) 13 katlı olmasıyla anlatmaya çalışır.

Kitabın 38. sayfasında "... Bir yanı karada, öteki yanı suyun içinde dağınık sandallar geldi aklıma... Bana karşı insanların kullandıkları kelimeler de genellikle böyleydi işte. Ucu içerde sapı dışarda kama sözcüklerden kuruyorlardı cümlelerini ..." diyor yazar. Yukarıdaki rüzgarın yerini denizin dalgası almıştır. Hançere benzeyen sandal cümleler dalgalara bağlı olarak onu yaralıyordur. Tüm gelgitler onun ölümünü yakınlaştırmıştır...

İmgeler:

Roman boyunca çirkin tekliflere, rastlantılara maruz kalan soylu yazar "bir çay" imgesini savaş alanında "bir at" ister gibi tekrarlar durur. Bu imge onun sermayenin vereceklerine karşılık bir derviş edasıyla direndiği bu kötü çağda, en büyük sermayesi, sancağı olmuştur artık. Hayata karşı ucuz talepleri vardır. Bu mütevazı hayattan beklediği, huzurlu, gönül rahatlığıyla, kendisini satmadan bir bardak çay içmektir.

Romanlarını, şiirlerini taşıdığı çantasının peşinden sürüklenirken başına gelmeyen kalmaz, çünkü romandaki çanta kapitalist çağın, çirkin sermayenin görmediği kale, aşamayacağı kalkan olmuştur. Karakolda "Çantam, çantam!" diye ağlarken tüm güzelliklerini, bütün soylu duygularını, temiz geçmişinin biricik tutanaklarını kaybetmiş bir çocuk gibidir. Yazdıkları bilinçaltıdır onun ve artık şimdi bilinçaltını istiflediği çantası sistemin elinde deşifre olacaktır. Şifrelerinin çözülüp onu çıplaklaştırmaları ölüme denktir ve artık çantasına yeniden sahip olmak için bazı değerlerini çiğnemesi farz olmuştur.

Evdeki kitaplarının satılması karşılığında aldığı paraların üstünde Kafka'nın, Jack London'un v.b. resimlerini, yüzlerini görmesi simgesel bazda utancının, kötülere yenilmenin, direncinin kırılmasının şizoid ispatı olur.

Boş rakı şişelerini suyla doldurup, sokaktaki insanlarla çarpışması "Rakımı döktün, parasını ver." diyerek, para kazanıp birkaç gün hayatını idame ettirmesi, romanın en can alıcı kısımlarından. Rakı şişesine belki de imge olarak bakmak hata olacak ama, bana göre sanki kurguya zekanın malzemesi olarak koyulan rakı şişesi, önceki sarhoşluklarının yerini akılla değiştirmesini, zekasını çalıştırmasını imgeliyor. Tıpkı Japon sanatçılar gibi küçücük şişelere şehirler, kentler, gemiler yerleştirmiş gibidir.

Zamanın Efendisi'ndeki martı imgesine gelince; dudaklar uçuklatan bir imgeyle karşı karşıya kalıyoruz. Çünkü polislerden dayak yerken kendisini susam tanesi olarak görüyor ve susamı bir martı yeyince dayağı da martı yemiş oluyor. Dış dünyadan kaçışın belirgin imgesi olan martı, roman boyunca onu kabuk gibi sarıp, daha fazla zedelenmesini engelliyor. Sanki buradaki martı, Richard Bach'ın sürüden ayrıldığı, sistemin, komünün dışında kaldığı için yalnızlaşan, yolunu kendisi arayıp çok hırpalanan Jonathan'ın yerli versiyonudur.

Zamanın Efendisi'ndeki Gizli Kamera:

Romandaki herkesin, her şeyin bütün yönlerinde fır dönen, en küçük ayrıntıları gözden kaçırmayan alete sadece kamera demek yanlış olur, çünkü bu kamera aynı zamanda kişilerin, nesnelerin görüntüsünü vermekle kalmayıp; onların röntgenlerini, M.R.'larını çekerek, şahısların kılcal damarlarına kadar görüntüleyip, okuyucuya bir anlamda fazla iş bırakmıyor zaman zaman.

Bazı kitaplarda görülen bu özellik, yazarının kitaba ne kadar hakim olduğu ve labirente tepeden baktığı için bütün çıkış yollarını gören, hesaplarını baştan iyi yapmış dehaların özelliklerinden biridir. Kitaptaki tanrısal göz, iyi kullanılmış kamera, zaten dili muhteşem olan, merak ögeleriyle iyi örülmüş bu romanı daha kolay okutturmayı başarıyor.

Bir roman, gücünü okuyucunun zihninde klipleştirmediği, vizyona sokamadığı an kaybeder, bocalar. Okuyucu, yazarın yazmaya çalıştığı mekanlara giremediği için kendi vizyonundaki görüntüleri arayıp onun peşinden koşar ve böylece aslından farklı olarak okuyucunun yazdığı bir roman çıkar ki ortaya, yazar için en büyük tehlike burada ortaya çıkar. Okuyucu kitabı kafasında tamamlıyorsa, o eserin yarım olduğu, eksik olduğu tartışması başlar ve haklı gerekçeleri vardır.

Dili gibi kamerasını da iyi kullanan Bülent Akyürek, okuyucuya sadece bir okuyucu olduğunu hatırlatırken roman yazmanın nasıl zor bir iş olduğunu ima edip, yazmaya yeni başlayanların ya da halen yazanların moralini de bozuyor diyebiliriz.

Tanrı Anlayışı:

Zamanın Efendisi'nde de belirgin olduğu üzere, Akyürek'in Çöldeki Penguen, Yağmur Getiren Fırtına, Cinnetim Cennetimdir, Ve Tanrı Ağladı, İtin Biri kitaplarına baktığımız zaman da aynı şeyi görüyoruz. "Beni kimse anlamadı, anlayamayacak..." korkusuyla tüm yaşadıklarının zaptını tutturmak istemi onu tanrıya, tanrı inancına zaman zaman yaklaştırırken, yine aynı sebeplerden uzaklaştırabiliyor. Bütün güçlerin üstünde bir gücün: bu çirkin, haksızlıklarla dolu dünyada egemenliği arzusuyla yanıp tutuşurken, kötülerin hep kazanması, isyanının körüğü olup kendisini kavurur. "Tanrının insanların gözüne sokacağı parmağı yoksa, kendisi de yoktur." demeye getirerek devrimci ruhunu besler. Tanrı varsa bile çok uzaklarda keyif çatıp insanların işlerine karışmamaktadır. O hiçbir çığlığı duymaz. Her şeyi hesap gününe ayarlayıp gitmiştir ve bu durum kahramanlarını kudurtur. Şeytanı birebir dünyaya, insanların burnunun dibine koyan tanrı tüm yardımını keserek şeytanla girdiği bahsi kazanamazsa insanları cehenneme atacak olan tanrıdır. Haksızlıklara tanrıdan çare ararken, haksızlıkların gerçek adresi olan tanrıyı bulup hesaplaşır.

Hüzün ve İroni:

"Mutluluk avutulmuş acılardır." diyen yazar, bir röportajında da "Benim mizahım sevdiğiniz bir kişinin cenazesinde atılan kahkahadır." deyip yakasını ele veriyor. Gerçekten de onun dilini özel yapan nedenlerden biri de hüznü ve mizahı iç içe, kıvamında kullanabilmesidir. İnsana ait tüm duyguları deşifre etmekle yükümlü her büyük yazar gibi, hepsini vermek zorundadır. Çünkü insanlar 24 saatlik bir günde sadece ağlamadıkları gibi, hep gülmezler de... Roman dediğimiz şey de eğer bir hayat veya kesitse bütün duyguları vermek zorundadır ve bunu iyi beceriyor Akyürek.

Akyürek Romanlarında Şizofreni:

Önceki romanı Yağmur Getiren Fırtına'da ipuçlarını verdiği, ironik yaklaştığı 80 öncesi ve Özalizm, bir ayağı batıda, bir ayağı doğuda olan Anadolu insanının, arada kalmışlık neticesinde yakın zamanda çıldıracağına, kafasının karışacağına işaret etmişti. Şizofren edebiyat Bülent Akyürek'le moda olduysa bu satış kaygılarından değil, onun bir sanatçı olarak çağının tanıklığını yaptığındandır. Zamanın Efendisi'nde de sanki kapitalizm ve sermayenin kuşatmasıyla toplumun çoğunluğunu şiddete itmiş ve fazlasıyla itecek şiddet kültürünün, güvensiz toplumun, cinnet memleketinin oluştuğuna, oluşacağına dair kehanetlerde bulunmuştur. Bu durumda sanatçının, çağına tanıklığına ek olarak geleceği görme, sanatçı olarak antenlerini iyi çalıştırmakla ilintilidir. "Ve Tanrı Ağladı" romanında "Konuşan Türkiye" istemiyle yananlara şunu demişti: "Birgün bu toplum suskunluğunu yenip, seslerini yükseltmeye başlarsa en saçma şeylere hazırlıklı olun." Romanındaki "Pırasaya Hayır!" mitingi 15 yıllık süreçte benzeri şekillerde gerçekleşti ve gerçekleşmeye devam ediyor. Akıl ve zeka insanların birbirine benzeme çabasıyla ona göre ve akıl çıldırmanın kendisiydi. Bütün bunları da kitabındaki "Tanrım, aklımı al. Çıldırabilirim..." cümlesinden çıkarıyorum. Tarihsel, romantik sürece bağlı olarak getirdiği şizofren belirtileri, Cinnetim Cennetimdir kitabında biyolojik, matematiksel ve tıbben de açıklamıştır: "Yılda dört iklim gören bir Türk'ün çıldırmaması, dengeli olması mümkün mü?". İklimin insanları etkilemekteki gücüne baktığımızda hayır demek mümkün olmuyor Akyürek'e...

Bülent Akyürek Eserlerinde ve Zamanın Efendisi'nde Sokak:

Kendini baştan beri sokaktan gelen adam olarak tanımlayan yazar, Zamanın Efendisi'nde çizgilerini kalınlaştırarak yürüyor. Sokak tiplemelerini, tasvirlerini kendi dilleriyle konuştururken hata yapmıyor. Kitaplarının dibi ne kadar dolu, ağır, felsefik ve psikolojik olursa olsun rahat okunmasının yegane nedeni sokak diline, dinamik dile hakim olmasıdır. Sokak dilindeki argo, kısaltmalar, toplumun kendi dilindeki ruh, sokaktaki enstantaneler, herkesin tanıdığı tipler, romanında başarılı biçimde hayat bulunca, kitapları bir dil şölenine dönüşüyor. Hayatın dışında, sokağa bulaşmadan roman yazanların haline baktığınızda, bu farkın ne kadar büyük olduğunu kendiliğinizden anlayacaksınız.

Son Olarak:

Yazdıklarımız, daha doğrusu yazmaya çalıştıklarımız Zamanın Efendisi'ni anlatmaya kesinlikle yetmeyecektir. Kitap bütün yönleriyle araştırma konusudur. Bir gecede yazılmasından tutun da, çok kısa bir süreyi anlatan çok güçlü bir romanla, bir ülkenin ve insanlarının, tüm dünyanın nasıl çırılçıplak soyularak önünüze koyulduğuna kadar, dil, üslup, işleyiş, biçim, kuram ve yeni bir roman tarzı yönleriyle unutulmaz tatlar veriyor. Tabi normalin dışında cesur bir yeraltı romancısıyla tanışmaya hazırlıklıysanız...

Aksi durumlarda kusma ve bulantı yapabilir, bizden söylemesi. Edebiyat dünyasının ucuzlaştığı bir çağda, işini halen ciddiye alan, hayatını bu işe yatırmış, Avrupa standartlarının üstünde bir yazarın gonglarını çalıp "Haydi yemeğe!" diyoruz.

MUSTAFA AKYOL

Yanıtla

Bu yorumu doğru buluyor musunuz?

Yanıt:

Bilgisiniz

Adınız:

E-posta:

Bulunduğum Yer:

Bülent Akyürek

Yazarın diğer kitapları

Zamanın Efendisi

Öğlen Namazına Nasıl Kalkılır? (Cep Boy)

Mavi Marmara Risalesi

İtin Biri

Cinnetim Cennetimdir

Yılgın Türkler

İçinizdeki Öküze Oha Deyin

İçinizdeki Öküze "Oha" Deyin

Yılgın Türkler

...Ve Tanrı Ağladı

Yılgın Türkler

Boş Laflar Antolojisi

Kadınlar Üzerine Ahmet Abi'nin Gözünden Kaçanlar

İtin Biri

Yazarın bütün(22) kitaplarını göster

Yaşam Öyküsü
1969 yılında Elazığ doğan ve www.hüznükomik.net sitesinde yazmakta olan yazar Ankara'da yaşıyor.